Η Νότια Κοινή Αγορά, κοινώς γνωστή με την ισπανική συντομογραφία Mercosur, είναι τελωνειακή ένωση της Νοτίου Αμερικής που ιδρύθηκε με τη Συνθήκη της Ασουνσιόν το 1991 και το Πρωτόκολλο του Ouro Preto το 1994. Τα πλήρη μέλη της είναι η Αργεντινή, η Βολιβία, η Βραζιλία , Παραγουάη και Ουρουγουάη. Η Βενεζουέλα είναι πλήρες μέλος, αλλά έχει ανασταλεί η ιδιότητά της από την 1η Δεκεμβρίου 2016. Η Χιλή, η Κολομβία, ο Ισημερινός, η Γουιάνα, ο Παναμάς, το Περού και το Σουρινάμ είναι συνδεδεμένες χώρες. Η Βολιβία έγινε πλήρες μέλος στις 8 Ιουλίου 2024. [Πληροφορίες από ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ – ΕΔΩ]
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉ ΕΠΙΤΡΟΠΗ – ΕΔΩ.
Η Εμπορική συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης – Mercosure της Λατινικής Αμερικής και η ανάγκη για επανασχεδιασμό του διεθνούς εμπορίου για τους ανθρώπους και τον πλανήτη
του Γιώργου Εμμανουήλ
Το σημερινό παγκόσμιο εμπορικό σύστημα έχει τις ρίζες του στη Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου του 1947. Στη συνέχεια, η ιδέα ήταν ότι η προώθηση των αλληλεξαρτήσεων και της συνεργασίας μεταξύ των εθνών θα εξαλείψει τον κίνδυνο παγκόσμιων πολέμων — 75 εκατομμύρια είχαν χάσει τη ζωή τους κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, που ξεκίνησε ήδη πριν τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο με την μορφή των εμπορικών και δασμολογικών πολέμων μεταξύ των κρατών — και θα προστατεύσει την κοινή μας ανθρωπότητα από τις φρικαλεότητες των μαζικών βομβαρδισμών, της γενοκτονίας, της λιμοκτονίας, των ασθενειών και των συγκρούσεων.
Έκτοτε, το παγκόσμιο εμπόριο και η δημιουργία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου έχουν συμβάλλει μεν αλληλεξάρτηση των παραγωγών και καταναλωτών των χωρών ανά τον κόσμο και στην αναγνώριση των αγαθών της ειρηνικής συνύπαρξης των λαών και κρατών. Ωστόσο οι άνισοι όροι εμπορίου και η μη διαμόρφωση και αποδοχή επαρκών κοινών περιβαλλοντικών και κοινωνικών προδιαγραφών των εμπορευμάτων, προϊόντων και υπηρεσιών σε διεθνές επίπεδο στα πλαίσια των πολυμερών διεθνών εμπορικών συμφωνιών του ΠΟΕ, διευκολύνει την ανθρώπινη και περιβαλλοντική εκμετάλλευση και την οικονομική αποικιοκρατία. Το νεοφιλελεύθερο εμπόριο που αρνείται τις διεθνείς ρυθμίσεις διαιωνίζει τα παγκόσμια συστήματα παραγωγής και κατανάλωσης τοξικών ουσιών που βασίζονται στην εξόρυξη πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα. Η ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων μας άφησε σε έναν κόσμο πρωτόγνωρων και διογκούμενων περιφερειακών συγκρούσεων.
Οι προοδευτικές νέες εμπορικές πολιτικές και συμφωνίες πρέπει να ρυθμίζονται και να καθοδηγούνται από παγκόσμιους περιβαλλοντικούς στόχους, καθώς και οι προσπάθειες δεκαετιών μέσω της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών για την αναδιαμόρφωση του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος και την αποαποικιοποίησή του, της ισότητας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του περιβάλλοντος και των γενεών και να επιταχύνουμε τη δράση για το κλίμα και να σταματήσουμε την απώλεια βιοποικιλότητας.
Ο εμπορικός και δασμολογικός πόλεμος που εξαπέλυσε η κυβέρνηση των ΗΠΑ υπό τον Πρόεδρο Donald Trump κατά παράβαση των κανόνων του ΠΟΕ και των αρχών του ΟΗΕ, λίγο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του προκάλεσε ανησυχίες σχετικά με την αύξηση των τιμών των τροφίμων και έθεσε υπό αμφισβήτηση τον ήδη αποδυναμωμένο Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ). Ταυτόχρονα, η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης-Mercosur (EUMA), παρά τις μακροχρόνιες και ισχυρές εκστρατείες προώθησης από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στη Βραζιλία και σε άλλες χώρες της Mercosur, καθώς και από ευρωπαϊκές ομάδες, έχει εγείρει ανησυχίες σχετικά με τις σημαντικές οπισθοδρομήσεις για τις δημόσιες πολιτικές που προστατεύουν την επισιτιστική και διατροφική κυριαρχία, καθώς και τα δικαιώματα για την διατροφική επάρκεια και την προστασία των δασών και των λαών τους.
Παρά το γεγονός ότι οι εκπρόσωποι της κυβέρνησης της Mercosur αναγνώρισαν τον αμφιλεγόμενο χαρακτήρα της συμφωνίας, η οποία περιλαμβάνει την ανταλλαγή βασικών προϊόντων με βιομηχανοποιημένα προϊόντα υψηλής αξίας με περιορισμένα πρακτικά οφέλη για τις χώρες της Νότιας Αμερικής και αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στα δάση του Αμαζονίου, οι γεωπολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες οδήγησαν τελικά στην έγκρισή της. Η συμφωνία αποτελείται από 20 κεφάλαια. Εκτός από το κεφάλαιο για το εμπόριο αγαθών, περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, κεφάλαια σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις, τις υπηρεσίες, τη βιώσιμη ανάπτυξη, τη διανοητική ιδιοκτησία, τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα και τους κανόνες προϊόντων ονομασίας προέλευσης. Ο τελευταίος γύρος διαπραγματεύσεων πρόσθεσε κανόνες για την επίλυση διαφορών, συμπεριλαμβανομένου ενός μηχανισμού επανεξισορρόπησης και συνεργασίας για τη στήριξη πολυμερών κανόνων για την εργασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη και δεσμευτικούς όρους για την τήρηση της συμφωνίας του Παρισιού και του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή σύμφωνα με την οποία κάθε χώρα μέλος παραμένει συμβαλλόμενο μέρος ως ουσιώδες στοιχείο της συνθήκης ΕΕ-Mercosur.
Ωστόσο, μια δήλωση που δημοσίευσε ο συνασπισμός της Βραζιλίας κατά της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur (Frente Brasileira contra o Acordo União Europeia-Mercosur), ενός εθνικού συνασπισμού φορέων που δημιουργήθηκε το 2020 για να ασκήσει πιέσεις κατά της υπογραφής της συμφωνίας, αναφέρει ότι, παρά την ενσωμάτωση ορισμένων απαιτήσεων στα παραρτήματα της τελικής έκδοσης, η συμφωνία εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα. Υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την ανεπάρκεια των περιβαλλοντικών εγγυήσεων και των συστημάτων τροφίμων, όπως η έλλειψη ελέγχου των φυτοφαρμάκων και η επέκταση των εμπορικών συνόρων των γεωργικών επιχειρήσεων, κατά την εξαγωγή τους στην ευρωπαϊκή αγορά.
Παρά τις ανησυχίες που εξέφρασαν οι αυτόχθονες πληθυσμοί, τα περιβαλλοντικά, οικογενειακά αγροκτήματα και άλλα δίκτυα που υπερασπίζονται τον Αμαζόνιο — οικολογικά πλούσιες περιφέρειες της Βραζιλίας που φιλοξενούν αυτόχθονες πληθυσμούς και παραδοσιακές κοινότητες- ο τελευταίος γύρος διαπραγματεύσεων δεν περιόρισε τα εμπορικά μέτρα που ενθαρρύνουν τη δραματική επέκταση των εξαγωγών. Η επέκταση των ποσοστώσεων για το βόειο κρέας, τα πουλερικά, την αιθανόλη και άλλα προϊόντα, των οποίων η παραγωγή αποτελεί σημαντικό παράγοντα αποψίλωσης των δασών, καθώς και τη μεγαλύτερη συμβολή στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου της Βραζιλίας, συνεχίζεται. Το άνισο μοντέλο παραγωγής, που βασίζεται, για παράδειγμα, στη μεγάλης κλίμακας εντατική κτηνοτροφία και μονοκαλλιέργεια σόγιας, βρίσκεται στο επίκεντρο των χερσαίων συγκρούσεων, απειλώντας τα δικαιώματα των αυτοχθόνων πληθυσμών, των παραδοσιακών κοινοτήτων και των αγροτών.
Στην Ευρώπη, ο Manon Aubry, Γάλλος βουλευτής του Ευρωκοινοβουλίου της Αριστεράς, La Gauche (GUE/NGL), ισχυρίστηκε ότι οι συνέπειες για την υγεία θα ήταν διπλές. «Το 30 % των φυτοφαρμάκων που έχουν εγκριθεί στις χώρες της Mercosur απαγορεύονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά θα εξακολουθήσουν να εισέρχονται μέσω των προϊόντων τους στην ευρωπαϊκή αγορά», και προειδοποίησε. «Γιατί πηγαίνετε στην άλλη πλευρά του κόσμου για να βρούμε τι γνωρίζουμε και μπορούμε να παράγουμε εδώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση;» πρόσθεσε, επισημαίνοντας τις δυσμενείς για τους ευρωπαίους αγρότες και το κλίμα επιπτώσεις.
Ο Benoît Cassart, Βέλγος βουλευτής του Ευρωκοινοβουλίου (Renew Europe), ζητεί επίσης τη δημιουργία «ρητρών». «Εάν τώρα επιβάλουμε την εξαφάνιση μεγάλου αριθμού φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην Ευρώπη για τη βελτίωση της βιοποικιλότητας, δεν θα πρέπει να προχωρήσουμε και να σκοτώσουμε τη βιοποικιλότητα στην άλλη πλευρά του κόσμου αυξάνοντας την αποψίλωση των δασών», δήλωσε.
Θα εχουμε πρόσβαση στην μεγαλύτερη αγορά στον κόσμο της Λατινικής Αμερικής, με περισσότερα από 700 εκατομμύρια άτομα, στην οποία οι επιχειρήσεις μας θα ωφεληθούν», δήλωσe ο Ισπανός βουλευτής του Ευρωκοινοβουλίου των σοσιαλδημοκρατών Javier Moreno Sánchez (SĂD) και ο ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού κόμματος (EPP) Gabriel Mato, επικεφαλής της ομάδας του ευρωκοινοβουλίου στην διαπραγμάτευση της συμφωνίας την χαιρέτησε ως θετική για τους καταναλωτές, την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη.
Στόχος της συμφωνίας κατά την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι “Η μείωση των δασμών κυρίως των εισαγόμενων τροφίμων από Λατινική Αμερική και των δασμών των εξαγόμενων σε Λατινική Αμερική ευρωπαϊκών προϊόντων αυτοκινητοβιομηχανίας, χημικών και φαρμακευτικών προϊόντων, με παράλληλη κατοχύρωση στις χώρες αυτές 350 Ευρωπαϊκών ΠΟΠ-ΠΓΕ προϊόντων, προώθηση των τραπεζικών υπηρεσιών και μεταφορών στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και τήρηση των όρων της συμφωνίας του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή.”
Τα τελευταία χρόνια, υπό την πίεση της κοινωνίας των πολιτών, των οργανώσεων των παραγωγών και των ευρωβουλευτών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έχουσα αποκλειστική αρμοδιότητα της κοινής εμπορικής πολιτικής της ΕΕ, έχει εφαρμόσει αυστηρότερες πολιτικές για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών ζητημάτων στις εξαγωγές τους και έχει θεσπίσει σειρά κανονισμών φυτοϋγειονομικών ελέγχων και προστασίας της οργανικής γεωργίας και των Προϊόντων ονομασίας προέλευσης.
Στο πλαίσιο αυτό, είναι δύσκολο ωστόσο να θεωρηθεί ότι οι διμερείς εκτός ΠΟΕ συμφωνίες εμπορικών συναλλαγών θα μπορούσαν να προσφέρουν οφέλη για τις κλιματικές ή κοινωνικοπεριβαλλοντικές πολιτικές, καθώς προωθούν κυρίως την υπεροχή της πρόσβασης στην αγορά με οποιοδήποτε κόστος. Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur καταδεικνύει το γεγονός αυτό, καθώς, παρά το γεγονός ότι συνεχίζει με το αφήγημα ότι διασφαλίζει περιβαλλοντικές ρήτρες και δεσμεύσεις για το κλίμα, στην πράξη εφαρμόζει μέτρα που θα μπορούσαν να εκτρέψουν μέσα και πόρους που διαφορετικά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για μια πραγματική, δίκαιη, οικολογική και χωρίς αποκλεισμούς μετάβαση. Η ανάγκη για επαναλειτουργία των πολυμερών εμπορικών συμφωνιών μέσω του Παγκόσμιου Οργανισμού εμπορίου στα πλαίσια των στόχων, κανόνων και αξιών του ΟΗΕ με στόχο την κοινή μείωση των δασμών για πραγματικά ελεύθερο από κερδοσκοπία εμπόριο μέσω της θέσπισης κοινών υγειονομικών μέτρων και περιβαλλοντικών και κοινωνικών προδιαγραφών των διεθνώς εμπορευόμενων προϊόντων και υπηρεσιών είναι η κύρια προοδευτική διέξοδος για έναν βιώσιμο πλανήτη χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς για όλους τους ανθρώπους.
Γιώργος Εμμανουήλ
Μέλος των Φίλων της Φύσης και της Συντονιστικής Επιτροπής Βρυξελλών της Ένωσης Ευρωπαίων Φεντεραλιστών
5-3-2025
