Η ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΕ ΑΡΧΕΙΟ PDF – Αλληλεπιδράσεις Νέας ΚΑΠ και Εμπορικής Συμφωνίας – ΤΕΛΙΚΟ
Αλληλεπιδράσεις Νέας ΚΑΠ και Εμπορικής Συμφωνίας ΕΕ-Mercosur
Καίτη Μυλωνά
Κτηνίατρος
Εκπρόσωπος των Φίλων της Φύσης στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο ETJC
18 Ιανουαρίου 2026
Η Εμπορική Συμφωνία ΕΕ- Mercosur είναι ήδη γεγονός. Η προσωρινή της εφαρμογή δεν την εμποδίζει να λειτουργεί επί του επικοινωνιακού και επί της εφαρμογής καθεαυτής.
Στις 9 Ιανουαρίου ψηφίστηκε από του ηγέτες των κρατών μελών της ΕΕ κατά πλειοψηφία κρατών (15 κράτη στα 27) και πληθυσμού (65%). Από τις χώρες Mercosur είχε επίσης υπογραφεί.
Στις 17 Ιανουαρίου 2026 υπογράφηκε από τους εταίρους της Συμφωνίας στην Παραγουάη.
Εν ευθέτω χρόνο θα ισχύσει και η μόνιμη λειτουργία και εφαρμογή της. Εξάλλου η CETA (Εμπορική Συμφωνία ΕΕ-ΚΑΝΑΔΑ) εφαρμόζεται από 21 Σεπτεμβρίου 2017 και ακόμη δεν εφαρμόζεται ως μόνιμη. Η προσωρινότητα έχει να κάνει με το ότι ένα ένα μικρό ποσοστό – που δεν αλλοιώνει το σύνολο των συμφωνηθέντων – μένει εκτός εφαρμογής, για τη CETA είναι το 2%.
Βεβαίως, η υπογραφή της συμφωνίας δεν σημαίνει ότι αρχίζει άμεσα η εφαρμογή της, τουλάχιστον για την ΕΕ. Πρέπει να επικυρωθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Το ερώτημα είναι: Είναι καλή Συμφωνία, προάγει το εμπόριο; Για ποιούς είναι καλή και για ποιούς, όχι;
Έχουν ειπωθεί και γραφτεί πολλά για την Συμφωνία αυτή.
Κατ’ αρχήν, μία παρατήρηση: Γιατί ασχολούμαστε όλοι με αυτή τη Συμφωνία; Γιατί τόσα χρόνια την αγνοούσαμε, όχι όλοι, αλλά η συντριπτική πλειοψηφία του Ελληνικού λαού;
Οι Φίλοι της Φύσης είναι ένα περιβαλλοντικό και κοινωνικό σωματείο, το οποίο εκπροσωπεί στην Ελλάδα ένα ευρωπαϊκό Δίκτυο, το ETJC – European Trade Justice Coalition – Ευρωπαϊκός Συνασπισμός για τη Δικαιοσύνη στο Εμπόριο, πρώην S2B (Seattle to Brussels – συνέχεια στην ΕΕ του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ που ξεκίνησε στο Seattle). Αυτά για την ιστορία. Έχω την τιμή να εκπροσωπώ τους Φίλους της Φύσης σε αυτό το Δίκτυο.
Όπως γίνεται κατανοητό από τον τίτλο του ευρωπαϊκού δικτύου η κύρια ενασχόλησή του είναι η δικαιοσύνη στο εμπόριο, αλλά και τα ανθρώπινα δικαιώματα και η προστασία του περιβάλλοντος και άλλα.
Με όλες τις Συμφωνίες και όχι μόνο με την ΕΕ- Mercosur έχουμε, ως Φίλοι της Φύσης, ασχοληθεί και είναι πολλές και αυτό γίνεται επί πολλά χρόνια 1.
Οι Εμπορικές Συμφωνίες είναι διμερείς πλέον και ανήκουν σε μία μεγάλη κατηγορία, πρόκειται για τις Συμφωνίες Ελεύθερου Εμπορίου – FTAs–Free Trade Agreements). Και είναι ο τρόπος ακύρωσης του ΠΟΕ (Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου – WTO), δηλαδή ακύρωσης της ρύθμισης με παγκόσμιους κανόνες. Οι FTAs δεν υπακούουν σε παγκόσμια ρύθμιση, αλλά συνάπτονται από την ΕΕ με διαφορετικές συμφωνίες με κάθε χώρα ή οντότητα χωρών και συνήθως είναι επαχθείς για τις τρίτες χώρες.
Η Συμφωνία ΕΕ- Mercosur είναι η μεγαλύτερη που έχει υπογραφεί από την ΕΕ και από πλευράς του πληθυσμού (700 εκατομμύρια και στους δύο εταίρους) και από την άποψη του όγκου των εμπορικών συναλλαγών. Το διακύβευμα από την πλευρά της ΕΕ ήταν να σωθεί η αυτοκινητοβιομηχανία της Γερμανίας, που έχει συρρικνωθεί λόγω της ακριβής αμερικανικής ενέργειας και τη μη χρησιμοποίηση του φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου. Όλα τα άλλα είναι δευτερεύοντα. Για την αυτοκινητοβιομηχανία της Γερμανίας, λοιπόν, όλες οι χώρες, όλοι οι πολίτες των κρατών μελών της ΕΕ θα υποστούμε τις αποφάσεις αυτής της Συμφωνίας και δυστυχώς αυτές οι αποφάσεις αφορούν στον αγροδιατροφικό μας τομέα, αφορούν εκατομμύρια αγρότες και εργαζόμενους στον κλάδο, αφορούν την ίδια την τροφή μας, το περιβάλλον και κάτι επίσης πολύ σημαντικό: την Υγεία μας.
Με αυτή τη Συμφωνία συνέβησαν διάφορα παράδοξα. Ένα από αυτά είναι η αντίθεση και των βορείων χωρών (εκτός από τις νότιες) σ’ αυτή, καθώς και η αντίθεση των ευρωπαϊκών συνδικαλιστικών και συνεταιριστικών οργανώσεων, των γνωστών πλέον COPA και COGECA, γιατί η Συμφωνία θίγει τα συμφέροντα και των μεγάλων (εκτός από των μικρών) κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων/επιχειρήσεων της βόρειας Ευρώπης. Αυτός είναι και ο λόγος που έμαθαν όλοι γι’ αυτή τη Συμφωνία, αφού στις διαμαρτυρίες των ευρωπαίων αγροτών στις Βρυξέλλες υπήρχαν πανό με συνθήματα ενάντια στην Mercosur. Μια μικρογραφία των διαμαρτυρών για την Mercosur, αλλά σε ελληνικό επίπεδο και μόνο μέσω Δελτίων Τύπου αποτελούν οι αντιδράσεις για την CETA και μόνο για την ελληνική φέτα. Τα μικροσυμφέροντά μας και μόνο τόσο όσο!
Από την πλευρά του εμπορίου γενικά η Συμφωνία είναι καλή: Πάνω από το 90% των δασμών στις εξαγωγές της ΕΕ θα καταργηθεί σταδιακά με την πάροδο του χρόνου, ανοίγοντας νέες αγορές για τους Ευρωπαίους κατασκευαστές, ιδίως στους βιομηχανικούς τομείς, αλλά και στον αγροτικό τομέα. Κι αυτό είναι καλό, εξομαλύνονται οι εμπορικές συναλλαγές, μειώνονται κατά κανόνα οι τιμές.
Οι χώρες της Mercosur, εν τω μεταξύ, θα αποκτήσουν μεγαλύτερη πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ για γεωργικά προϊόντα βάσει αυστηρών συστημάτων ποσοστώσεων που έχουν σχεδιαστεί για την προστασία ευαίσθητων ευρωπαϊκών τομέων όπως το βόειο κρέας και τα πουλερικά. Στην πορεία της διαπραγμάτευσης η Συμφωνία υπέστη αλλαγές λόγω της πίεσης διαφόρων λόμπι προς το καλύτερο.
Στο τέλος της διαπραγμάτευσης απειλήθηκε η δυνατότητα ψήφισής της από το Συμβούλιο της ΕΕ λόγω της άρνησης της Ιταλίας και της μη συγκέντρωσης του αναγκαίου πληθυσμού. Στο πλαίσιο αυτό δόθηκαν 45 δισεκατομμύρια ευρώ για τον ευρωπαϊκό αγροτικό τομέα προκειμένου να καμφθούν οι αντιρρήσεις κυρίως της Ιταλίας. Οι χώρες κάνουν διαπραγμάτευση και οι ηγέτες τους (δεν εκθειάζω την Μελόνι, δεν παύει να είναι ακροδεξιά) πρέπει να νοιάζονται για τους πολίτες τους. Η Ελλάδα τι έκανε, η ελληνική κυβέρνηση γιατί δεν διαπραγματεύτηκε, όταν μάλιστα οι αγρότες μας ήταν ήδη στα μπλόκα;
Συμερασματικά, η Συμφωνία ΕΕ- Mercosur θα πλήξει τον αγροδιατροφικό τομέα της ΕΕ και τους καταναλωτές της ΕΕ και τις μικρές χώρες περισσότερο και την Ελλάδα ακόμη περισσότερο γιατί η Ελλάδα επιπλέον στερείται πολιτικής βούλησης και σχεδίου για την ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα.
Όμως δεν φταίει η Mercosur για τα κακώς κείμενα στον αγροτικό τομέα της Ελλάδας. Και δεν θα φταίει μόνο η Mercosur για τα επόμενα χρόνια. Η Συμφωνία έρχεται και εισχωρεί στα κενά που υπάρχουν από πλευράς ελληνικών κυβερνήσεων διαχρονικά και ευρωπαϊκής πολιτικής στον αγροδιατροφικό τομέα. Απλά η Συμφωνία ΕΕ- Mercosur επιδεινώνει την κατάσταση.
Ποιά κατάσταση;
Το ένα σκέλος αφορά στην κατάσταση που έχει δημιουργηθεί από την απουσία Αγροτικής Πολιτικής και Σχεδίου για την ανασυγκρότηση του πρωτογενούς τομέα κατ’ αρχήν στη χώρα μας διαχρονικά και από όλες τις κυβερνήσεις τουλάχιστον τα τελευταία 50 χρόνια. Η άλωση του αγροτικού χώρου από το ΠΑΣΟΚ με τους συνεταιρισμούς ως εργαλεία για τον έλεγχο ανθρώπων και χρημάτων μέχρι την υποταγή στο «Διευθυντήριο» των Βρυξελλών από τον ΣΥΡΙΖΑ και μέχρι τον ΟΠΕΚΕΠΕ της ΝΔ διέλυσαν ό, τι αποτελούσε την παρακαταθήκη στον αγροτικό χώρο και στον αγροτικό κόσμο (αγρότες και λοιπούς κατοίκους της υπαίθρου), ερήμωσαν τα χωριά και εξευτέλισαν τους παραγωγούς και την παραγωγή τους.
Το άλλο σκέλος αφορά στην κατάσταση που έχει δημιουργήσει η ΚΑΠ διαχρονικά και η νέα ΚΑΠ των τελευταίων μηνών. Από την αρχή του 2025 και μέχρι το τέλος του έτους συνέβησαν μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές στην ΚΑΠ και γενικά στο νομοθετικό και θεσμικό επίπεδο στην ΕΕ, που αλλάζουν με τη σειρά τους όλα όσα ξέραμε μέχρι τώρα. Το νέο πλαίσιο διαγράφει όσα ξέραμε για τις Αρχές, αυτές τις αξιακές αρχές που χαρακτήριζαν την ΕΕ/ΕΟΚ από την ίδρυσή της. Βέβαια αυτά δεν έγιναν μέσα σε μια μέρα, προετομάζονταν από χρόνια, από την Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992 και έφτασαν στην «ωριμότητά» τους το 2024-2025. Η Συμφωνία ΕΕ- Mercosur έρχεται πάνω στη «κατάλληλη» στιγμή για να επιδεινώσει τα όσα περιλαμβάνει η νέα ΚΑΠ. Κι αυτή την σύνδεση δεν την βλέπει κανείς, τουλάχιστον δεν έχει πέσει στην αντίληψή μου κάτι τέτοιο.
-
Ανταγωνιστικότητα και Απλοποίηση/Απορρύθμιση – Η ΕΕ αποδυναμώνει τους κανόνες που προστατεύουν τους πολίτες και το περιβάλλον
Θυμόμασε όλοι/ες την περιβόητη Έκθεση Ντράγκι για την Ανταγωνιστικότητα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή-Commission στήριξε όλη την πολιτική της στην ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Με αφορμή τις διαμαρτυρίες για την πολυπλοκότητα του νομοθετικού πλαισίουτης ΕΕ ξεκίνησε μια διαδικασία για την Απλοποίηση της Νομοθεσίας (Simplification). Η απλοποίηση της νομοθεσίας θα μπορούσε να γίνει με την κωδικοποίησή της. Η Commission, όμως, δεν ήθελε στην πραγματικότητα να απλοποιήσει την ευρωπαϊκή νομοθεσία, ήθελε να την αλλάξει προς άλλη κατεύθυνση.
Η μεγάλη ιδέα της Von der Leyen είναι να κατευθύνει εκατοντάδες δισεκατομμύρια κεφάλαια μακριά από τις επιδοτήσεις των αγροτών και τις περιφερειακές πληρωμές, μακρά από πολιτικές για το Περιβάλλον, την Εκπαίδευση και την Υγεία προς τις αμυντικές δαπάνες (τα περισσότερα χρήματα) και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.
Αλλά, έτσι άλλαξε όλη η φιλοσοφία και η σύλληψη της αρχικής ιδέας για την ΕΟΚ/ΕΕ. Γι’ αυτό τα προοδευτικά κινήματα ονόμασαν τη διαδικασία αυτή Απορρύθμιση-Deregulation. Η Απορρύθμιση αφορά σε όλους τους τομείς και πλέον έχουμε φτάσει σ’ ένα σημείο που υπάρχει καινούργια νομοθεσία για τα πάντα. Επειδή είναι πολλά και διαφορετικά κείμενα για τον κάθε τομέα, το κάθε πακέτο ονομάστηκε Omnibus.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την ατζέντα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Απορρύθμιση, η οποία θέτει σε κίνδυνο τα θεμελιώδη δικαιώματα που το θεσμικό όργανο έχει αναλάβει την ευθύνη να υπερασπίζεται.
Στην ετήσια έκθεσή του, ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφέρει ότι οι εργαζόμενοι, μαζί με τους καταναλωτές και το περιβάλλον, είναι πολύ πιθανό να δουν τα δικαιώματά τους να αποδυναμώνονται ως αποτέλεσμα της ατζέντας «ανταγωνιστικότητας» της Επιτροπής.
Στο σημείο αυτό, θεωρώ απαραίτητο να παρουσιάσω μια καταγγελία και κάποιες αποφάσεις που εμπεριέχουν τον πραγματικό σκοπό της Απλοποίησης και αφορούν σε όλες τις άλλες αποφάσεις, ενώ παράλληλα δίνεται μια συνολικότερη εικόνα για το τι σημαίνει η Απλοποίηση.
Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής καταγγέλλει τις πρόχειρες και βιαστικές αποφάσεις της Επιτροπής σχετικά με τους νόμους «απλοποίησης»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βιάζεται. Ένας από τους κύριους στόχους της είναι να «απλοποιήσει» τους ευρωπαϊκούς κανόνες και κανονισμούς για να ικανοποιήσει την επιχειρηματική κοινότητα, και οι ομάδες συμφερόντων που τους ενθαρρύνουν είναι ανυπόμονες: καλύτερα χθες από σήμερα. Για να λειτουργήσει με μεγάλη ταχύτητα, η Επιτροπή απλώς παρέλειψε διαδικασίες που αποσκοπούσαν στη διασφάλιση της τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων. Αυτή η προσέγγιση καταγγέλθηκε από τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή σε απόφαση της 25ης Νοεμβρίου.
Η ΕΕ εξετάζει το ενδεχόμενο να αντιγράψει τις ΗΠΑ με τον τερματισμό της βοήθειας για τα παγκόσμια ταμεία υγείας
Οι μαζικές περικοπές στη χρηματοδότηση της βοήθειας θα ευθυγραμμίσουν την ΕΕ με την παγκόσμια στρατηγική υγείας του Ντόναλντ Τραμπ.
Υπάρχει στις αποφάσεις της ΕΕ, ως Σύσταση, ένα Κείμενο – Στρατιωτική προειδοποίηση στον Νόμο για το Κλίμα
Το κείμενο αναφέρει ότι κατά τον σχεδιασμό του πλαισίου για το κλίμα μετά το 2030, η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη:
«την ανάγκη να διασφαλιστεί η ικανότητα της Ένωσης και των κρατών μελών της να αυξήσουν και να ενισχύσουν γρήγορα την αμυντική τους ικανότητα αντιμετωπίζοντας πιθανά βάρη, διατηρώντας παράλληλα τα κίνητρα για βιομηχανική απαλλαγή από τον άνθρακα… και να εξετάσει το ενδεχόμενο λήψης των απαραίτητων μέτρων, συμπεριλαμβανομένων νομοθετικών προτάσεων».
Με άλλα λόγια, οι κλιματικοί στόχοι δεν θα πρέπει να επιδιώκονται, εάν θεωρούνται ως «βάρος» στις στρατιωτικές προτεραιότητες της ΕΕ. Αυτή η εκτεταμένη προειδοποίηση ανοίγει το δρόμο για την αποδυνάμωση, τη διάβρωση ή την πλήρωση των κανόνων για το κλίμα με νέα κενά, όλα στο όνομα της άμυνας. Αυτό θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη δικαιολόγηση νέων εισαγωγών Φυσικού Αερίου ή εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου ως στρατιωτικής αναγκαιότητας.
Την ίδια στιγμή, 470 οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών 2, τα συνδικάτα και οι ομάδες δημόσιου συμφέροντος δηλώνουν στην Πρόεδρο φον ντερ Λάιεν, στους Ευρωπαίους Επιτρόπους και στα κράτη μέλη της ΕΕ ότι τα δικαιώματά μας, ο πλανήτης, η υγεία και η δικαιοσύνη δεν είναι προς πώληση.
Ένα σημαντικό κεφάλαιο αφορά στην Δέουσα Επιμέλεια για τις Εταιρείες
Αυτό σημαίνει τις υποχρεώσεις που έχουν οι εταιρείες ως προς τα ανθρώπινα δικαιώματα και το Περιβάλλον.
Μετά από πίεση των εταιρειών οι κανόνες για την Δέουσα Επιμέλεια αναβλήθηκαν για ένα έτος και η υποβολή Εκθέσεων για δύο έτη. Η αναβολή ονομάστηκε Απλοποίηση.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με απόφαση του ΕΚ 3:
-
Η αναβολή αποτελεί μέρος των προσπαθειών απλούστευσης της ευρωπαϊκής νομοθεσίας
-
Οι μεγαλύτερες εταιρείες θα λάβουν παράταση ενός χρόνου για να προετοιμαστούν για τους νέους κανόνες δέουσας επιμέλειας
-
Ορισμένες εταιρείες θα έχουν στη διάθεσή τους δύο επιπλέον έτη για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας
Οι νέοι κανόνες εταιρικής δέουσας επιμέλειας απαιτούν από τις εταιρείες μείωση του αρνητικού αντίκτυπου τους στα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον. Τα κράτη μέλη θα έχουν στη διάθεσή τους ένα επιπλέον έτος (έως τις 26 Ιουλίου 2027) για να μεταφέρουν τους κανόνες στο εθνικό τους δίκαιο. Η παράταση ενός έτους θα ισχύσει και για την πρώτη κατηγορία επιχειρήσεων που θα επηρεαστούν, συγκεκριμένα για ευρωπαϊκές εταιρείες με περισσότερους από 5.000 εργαζομένους και καθαρό κύκλο εργασιών άνω του 1,5 δισ. ευρώ και εταιρείες από τρίτες χώρες με κύκλο εργασιών στην αγορά της ΕΕ άνω του ορίου αυτού. Για τις εταιρείες αυτές η εφαρμογή των κανόνων θα ισχύσει από το 2028. Η προθεσμία εφαρμογής θα είναι η ίδια και για τη δεύτερη κατηγορία εταιρειών, δηλαδή ευρωπαϊκές εταιρείες με περισσότερους από 3.000 εργαζομένους και καθαρό κύκλο εργασιών άνω των 900 εκατ. ευρώ, καθώς και σε εταιρείες εκτός ΕΕ με κύκλο εργασιών άνω του ορίου αυτού στην ΕΕ.
Η εφαρμογή της οδηγίας για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας θα καθυστερήσει επίσης κατά δύο έτη για τη δεύτερη και τρίτη κατηγορία εταιρειών που καλύπτονται από τη νομοθεσία. Έτσι, οι μεγάλες εταιρείες με περισσότερους από 250 εργαζομένους θα έχουν υποχρέωση υποβολής εταιρικών κοινωνικών και περιβαλλοντικών εκθέσεων για πρώτη φορά το 2028 (με αντικείμενο το προηγούμενο οικονομικό έτος), ενώ οι εισηγμένες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις θα πρέπει να υποβάλουν τις σχετικές εκθέσεις ένα χρόνο αργότερα.
Έχει ενδιαφέρον ότι κατά την ψηφοφορία στο ΕΚ, το δεξιό ΕΛΚ απείλησε να συνταχθεί με ακροδεξιές ομάδες για να αποδυναμώσει το κείμενο πέρα από αυτό που είχαν επιδιώξει οι κυβερνήσεις και το οποίο υποστήριζαν οι Σοσιαλιστές και Δημοκράτες (και οι άλλες πολιτικές ομάδες) οι οποίοι τελικά ψήφισαν το κείμενο που ήθελε το ΕΛΚ και ο Βέμπερ, ο επικεφαλής του ΕΛΚ.
Είναι ακόμη πιο ενδιαφέρον, ότι ο κ. Θεοδωρικάκος, Υπουργός Ανάπτυξης της κυβέρνησης της ΝΔ, με δήλωσή του στις 22 Νοεμβρίου 2025,4, έσπευσε να υιοθετήσει την παράταση των 2 ετών για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας των εταιρειών και να ενημερώσει τις μεγάλες εταιρείες γι’ αυτό.
Μια απειλή για τη δημόσια υγεία και τη δημοκρατία
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να διευκολύνει την χρησιμοοίηση τοξικών χημικών ουσιών στα καλλυντικά.
Θα περιμένατε να σας ζητηθεί η γνώμη σας πριν ληφθεί μια απόφαση που θα μπορούσε να εκθέσει εσάς και εκατομμύρια άλλους σε περισσότερες καρκινογόνες και άλλες τοξικές χημικές ουσίες:
Το επερχόμενο πακέτο Οικονομικών Χημικών θα μειώσει τα πρότυπα ασφαλείας για τα καλλυντικά και τα είδη προσωπικής φροντίδας.
Θα αναιρέσει επίσης τους νόμους που μας προστατεύουν και μας προειδοποιούν για τους περιβαλλοντικούς και υγειονομικούς κινδύνους.
-
Omnibus ΙΙΙ για τη Γεωργία- Απλοποίηση της ΚΑΠ – Για τη Γεωργία της ΕΕ σημαίνει Απορρύθμιση
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική της ΕΕ απορροφούσε το 46% του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ το 2004. Η πρόταση της Επιτροπής για την περίοδο 2028-2034 διαθέτει πλέον περίπου το 25% του συνολικού προϋπολογισμού για τους αγρότες, αν και οι κυβερνήσεις μπορούν να δαπανήσουν σημαντικά περισσότερα από αυτό.
Παρά το ότι ήταν εμφανώς υπέρ των χωρών του Βορρά και σε βάρος των χωρών του Νότου, η ΚΑΠ είχε ως κεντρικό στόχο την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα στην ευρωπαϊκή ήπειρο, προκειμένου να υπάρξει η στοιχειώδης διατροφική αυτάρκεια αυτής. Για την εξασφάλιση της ποιότητας στην τροφική αλυσίδα, είχαν επιβληθεί σημαντικοί περιορισμοί στην χρήση βλαβερών φυτοφαρμάκων, απαγορεύθηκε η χρήση μεταλλαγμένων προϊόντων και γενικά λήφθησαν μέτρα για τη μεγαλύτερη ασφάλεια στην παραγωγή των διατροφικών προϊόντων.
Η ΕΕ έχει φθάσει να αποτελεί μέχρι σήμερα το τμήμα εκείνο του κόσμου που επιβάλλει τους αυστηρότερους κανόνες για την παραγωγή ποιοτικών διατροφικών προϊόντων. Αυτό, όμως, έχει ως συνέπεια την αύξηση του κόστους παραγωγής των ευρωπαϊκών αγροτικών προϊόντων σε σχέση με τις υπόλοιπες περιοχές του πλανήτη, όπου δεν υπάρχουν αυτοί οι περιορισμοί και έχει δημιουργήσει κάποια προβλήματα στο εμπόριο. Οι προσπάθειες για την άμβλυνση αυτών των επιπτώσεων (φόρος στα σύνορα, ρήτρες αμοιβαιότητας κλπ) δεν εύρισκαν ομοφωνία και τώρα πλέον δεν έχουν σημασία.
Στόχος της Απλοποίησης, σύμφωνα με ανακοίνωση της Προεδρίας του Συμβουλίου, είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής γεωργίας μέσω της μείωσης της γραφειοκρατίας, της υποστήριξης των αγροτών, συμπεριλαμβανομένων των μικρών αγροτών και των νεοσύστατων επιχειρήσεων, της ενθάρρυνσης της καινοτομίας και της ενίσχυσης της παραγωγικότητας.
Αυτά τα μέτρα απλούστευσης θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σημαντικές μειώσεις του διοικητικού κόστους τόσο για τους αγρότες όσο και για τις εθνικές διοικήσεις. Σύμφωνα με την αρχική αξιολόγηση της Επιτροπής, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ετήσια εξοικονόμηση έως και 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ για τους αγρότες και περισσότερα από 200 εκατομμύρια ευρώ για τις διοικήσεις των κρατών μελών.
Οι αναθεωρημένες πράξεις αποτελούν το λεγόμενο «Omnibus III» που πρότεινε η Επιτροπή τον Μάιο του 2025 και αποφασίστηκε τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Το πακέτο περιέχει τροποποιήσεις στον κανονισμό για τα στρατηγικά σχέδια (SPR) και στον «οριζόντιο» κανονισμό για την Κοινή Αγροτική Πολιτική. Οι κοινωνικές οργανώσεις αναφέρονται σε «κανονιστικό μακελειό».
Κύρια στοιχεία της συμφωνίας για την ΚΑΠ
Η προσωρινή συμφωνία διατηρεί τη γενική κατεύθυνση της πρότασης της Επιτροπής, υποστηρίζοντας τους ακόλουθους στόχους:
-
Ελάφρυνση του διοικητικού φόρτου για τους αγρότες και τις διοικήσεις
-
Αύξηση των πληρωμών προς τους μικρούς αγρότες και απλούστευση των κανόνων σχετικά με την αιρεσιμότητα, ιδίως για τις βιολογικές εκμεταλλεύσεις
-
Μείωση των επιτόπιων ελέγχων και κατάργηση της ετήσιας εκκαθάρισης απόδοσης
-
Μεγαλύτερη ευελιξία για τους αγρότες όσον αφορά τη διατήρηση της γης σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση
-
Όχι περισσότερες από μία επιθεώρηση αγροκτημάτων ανά έτος
-
Υψηλότερα μέγιστα επίπεδα οικονομικής στήριξης για τους μικροκαλλιεργητές
-
Υποχρεωτική παροχή αποζημιώσεων σε αγρότες που πλήττονται από φυσικές καταστροφές
Το σημαντικότερο είναι ότι το πακέτο απλοποίησης Omnibus για τη Γεωργία αποτελεί ένα ακόμη βήμα πίσω από τη Στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ. Η απλούστευση πράγματι σημαίνει απορρύθμιση. Οι προτεινόμενες αλλαγές θα μειώσουν περαιτέρω το πεδίο εφαρμογής μιας ευρωπαϊκής γεωργικής πολιτικής που πραγματικά βοηθά στην καταπολέμηση της απώλειας της βιοποικιλότητας και των κλιματικών κρίσεων.
Η απόφαση καταργεί τη σύνδεση μεταξύ της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) και της νέας περιβαλλοντικής και κλιματικής νομοθεσίας και αποδυναμώνει την προστασία σημαντικών περιοχών όπως τα λιβάδια, οι τυρφώνες και οι υγρότοποι.
Η Απόφαση Omnibus αφήνει ανησυχητικά τις περιβαλλοντικές συνθήκες που συνοδεύουν τη λήψη γεωργικών επιδοτήσεων ακόμη περισσότερο στα κράτη μέλη της ΕΕ από ό,τι συμβαίνει σήμερα. Αυτό θα είναι αντιπαραγωγικό για τυχόν βελτιώσεις στα οικοσυστήματα που βρίσκονται υπό τεράστια πίεση, κάτι που υπονομεύει ακριβώς την επισιτιστική ασφάλεια. Τα μέτρα για την αύξηση της ευελιξίας για τα κράτη μέλη κινδυνεύουν να αυξήσουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των αγροτών διαφορετικών χωρών που υπόκεινται σε διαφορετικά πρότυπα και πολιτικές στήριξης, ενώ μοιράζονται την ίδια κοινή αγορά». Ήδη τώρα έχει παρατηρηθεί μια μείωση της περιβαλλοντικής και κοινωνικής φιλοδοξίας στα περισσότερα κράτη μέλη, η οποία αποτελεί κακό οιωνό για την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας. Και ήδη αυτό γίνεται στην ΕΕ (βόρειες χώρες-νότιες χώρες) και εντός των νοτίων χωρών.
Ασφάλεια των τροφίμων
Τα αγροτικά προϊόντα και τα Τρόφιμα μας αφορούν όλους. Και όλοι αξίζουμε υγιεινά, θρεπτικά, ασφαλή, τοπικά προσαρμοσμένα τρόφιμα. Η αποδυνάμωση των κανόνων για τους ελέγχους φυτοφαρμάκων και τα όριά τους θα βλάψουν τη φύση, θα δηλητηριάσουν την ύπαιθρο και την υγεία μας, θα μολύνουν το νερό. Οι κανόνες ασφάλειας τροφίμων έχουν θεσπιστεί για να προστατεύσουν εμάς, τη βιοποικιλότητα, το νερό και τους γεωργικούς εργάτες, δεν αποτελούν διοικητικό βάρος.
Φυτοπροστατευτικά προϊόντα – οι διαδικασίες έγκρισης και ανανέωσης για φυτοπροστατευτικά προϊόντα και βιοκτόνα- στοχευμένη εφαρμογή φυτοφαρμάκων από drones υπό ασφαλείς συνθήκες.
Μέγιστα επίπεδα υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων και κτηνιατρικών φαρμάκων, λιπασμάτων, ΓΤΟ, αυξάνονται.
Πρόσθετα ζωοτροφών– η ανανέωση αδειών και οι απαιτήσεις επισήμανσης για πρόσθετα ζωοτροφών, συμπεριλαμβανομένων των επιλογών ψηφιακής επισήμανσης αμβλύνονται.
Κανόνες υγιεινής – υποβαθμίζονται.
Κανονισμός για τους Επίσημους Ελέγχους- απαιτήσεις διαπίστευσης για τα εργαστήρια αναφοράς- αρκεί μια φορά για την διαπίστευση δεν χρειάζεται επανέλεγχος.
Καλή μεταχείριση των ζώων -υποβαθμίζεται.
Αυστηρότεροι κανόνες για το ορισμό του κρέατος (είχε προηγηθεί αντίστοιχο για το γάλα)
Οι ευρωβουλευτές αποφάσισαν να εισαγάγουν νέο ορισμό του κρέατος ως «βρώσιμα μέρη ζώων» και να διευκρινίσουν ότι ονομασίες όπως μπριζόλα, φιλέτο, λουκάνικο ή μπιφτέκι πρέπει να προορίζονται αποκλειστικά για προϊόντα που περιέχουν κρέας και πρέπει να αποκλείουν τα προϊόντα κυτταροκαλλιέργειας.
Για την προστασία της βιοποικιλότητας και την αποτροπή του δαπανηρού και χρονοβόρου οργώματος γης από τους αγρότες κάθε πέντε έως επτά χρόνια για να διατηρήσουν τη γη τους καλλιεργήσιμη, θα ισχύει ότι μια συμφωνία ότι η γη που θεωρείται καλλιεργήσιμη την 1η Ιανουαρίου 2026 θα μπορούσε να διατηρήσει αυτό το καθεστώς ακόμη και αν δεν έχει οργωθεί, ή επανασποραστεί.
Οι αγρότες που έχουν πιστοποιηθεί ως βιολογικοί θα θεωρούνται ότι συμμορφώνονται αυτόματα με διάφορες απαιτήσεις για τη διατήρηση της γης σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση (GAEC-ΚΚΓΠ) για εκείνα τα μέρη των εκμεταλλεύσεών τους που είναι βιολογικά και βρίσκονται σε μετατροπή σε βιολογικά. Τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να περιορίσουν αυτήν την απλούστευση σε περίπτωση που οι έλεγχοι δημιουργούν υψηλό διοικητικό φόρτο.
-
Σύνδεση και Αλληλεπιδράσεις Νέας ΚΑΠ και Εμπορικής Συμφωνίας ΕΕ-Mercosur
Από την αρχή του 2025 και μέχρι το τέλος του έτους συνέβησαν μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές στην ΚΑΠ και γενικά στο νομοθετικό και θεσμικό επίπεδο στην ΕΕ, που αλλάζουν με τη σειρά τους όλα όσα ξέραμε μέχρι τώρα. Το νέο πλαίσιο διαγράφει όσα ξέραμε για τις Αρχές, αυτές τις αξιακές αρχές που χαρακτήριζαν την ΕΕ/ΕΟΚ από την ίδρυσή της. Βέβαια αυτά δεν έγιναν μέσα σε μια μέρα, προετομάζονταν από χρόνια, από την Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992 και έφτασαν στην «ωριμότητά» τους το 2024-2025. Η Συμφωνία ΕΕ- Mercosur έρχεται πάνω στη «κατάλληλη» στιγμή για να επιδεινώσει τα όσα περιλαμβάνει η νέα ΚΑΠ. Κι αυτή την σύνδεση δεν την βλέπει κανείς, τουλάχιστον δεν έχει πέσει στην αντίληψή μου κάτι τέτοιο.
Με την ΕΕ-Mercosur θα εισάγονται στις χώρες της ΕΕ αδασμολόγητα ή με πολύ χαμηλούς δασμούς αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα και θα εξάγονται αντίστοιχα ευρωπαϊκά προϊόντα προς αυτές. Θεωρώ ότι τα ευρωπαϊκά προϊόντα, που μπορούν να εξαχθούν μαζικά στις χώρες της Λατινικής Αμερικής θα είναι τα γερμανικά αυτοκίνητα, πιθανόν κάποια κρασιά και τυριά, ένα από αυτά μπορεί να είναι η φέτα – εφόσον υπάρχουν διαθέσιμες ποσότητες λόγω της γενικότερης υποβάθμισης της κτηνοτροφίας και κυρίως λόγω της ευλογιάς που έχει καταστρέψει πολλές αιγοπροβατοτροφικές εκμεταλλεύσεις.
Αντίθετα από τις χώρες αυτές θα εισάγονται μεγάλες ποσότητες νωπού και κυρίως κατεψυγμένου βοδινού κρέατος, κρέατος πουλερικών, λεμόνια, πιθανόν και άλλα εσπεριδοειδή, καλαμπόκι, ρύζι, ζάχαρη, χυμός πορτοκαλιού, μέλι κλπ.
Το πρόβλημα προκύπτει από δύο δεδομένα: Το χαμηλό κόστος παραγωγής στις χώρες αυτές, λόγω φθηνών πρώτων υλών και χαμηλού κόστους εργασίας, άρα χαμηλές τιμές εισαγωγής στην ΕΕ και ο τρόπος καλλιέργειας των φυτών και εκτροφής των ζώων δηλαδή με τη χρήση πολλών επιβαρυντικών ουσιών, φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων γενετικά τροποποιημένων ουσιών, ορμονών, που στην ΕΕ είτε απαγορεύονται είτε τα όρια για την χρήση τους είναι χαμηλά.
Χαμηλά, αυτή είναι η μαγική λέξη για τη σύνδεση και την αλληλεπίδραση μεταξύ Νέας ΚΑΠ και Εμπορικής Συμφωνίας ΕΕ-Mercosur.
Τι σημαίνει αυτό; Με το Omnibus για τον αγροτικό τομέα, απλοποιείται, χαλαρώνει η νομοθεσία και αυξάνονται τα όρια των επιβαρυντικών ουσιών. Έτσι όταν θα έρχονται τα συγκεκριμένα αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα στην ΕΕ με αυξημένα όρια δεν θα διαφέρουν πιθανόν πολύ έως και καθόλου από τα παραγόμενα στην ΕΕ. Εξάλλου, οι αγρότες των βορείων χωρών και οι εταιρείες εισαγωγής διεκδικούσαν κάτι τέτοιο εδώ και χρόνια.
Αυτό βεβαίως θα έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον και στη δημόσια υγεία, ούτως ή άλλως αναφέρονται εδώ και χρόνια καρκίνοι από φυτοφάρμακα που περιέχουν ουσίες που χαρακτηρίζονται, ως ενδοκρινικοί διαταρράκτες.
Επίσης, θα υπάρξουν συνέπειες στην ανταγωνιστικότητα των ντόπιων αγροτικών προϊόντων και τροφίμων, τα οποία θα είναι πιο ακριβά λόγω και των γενικότερων οικονομικών συνθηκών και της φτωχοποίησης των πολιτών της ΕΕ και περισσότερο ακόμη των Ελλήνων πολιτών. Έτσι οι τιμές των ευρωπαϊκών και ελληνικών αγροτικών προϊόντων θα συμπιέζονται προς τα κάτω, με αποτέλεσμα να μην προτιμώνται από τους καταναλωτές και να οδηγήσουν πολλούς αγρότες στην εγκατάλειψη του επαγγέλματος.
1. https://tinyurl.com/yc8ptw42
2. https://tinyurl.com/459kcz72
3. https://tinyurl.com/f6tsmahu
4. https://tinyurl.com/mwbbtydn
