Κώστας Φωτεινάκης “Κινήματα Πολιτών και κλιματική αλλαγή” (16.11.2025)

[Φωτογραφία του 2015  – Από τη συγκέντρωση που έγινε στην περιοχή της Ακρόπολης και στη συνέχεια πορεία προς το Σύνταγμα (εδώ είμαστε στην Πλάκα) για τη Συμφωνία του Παρισιού για την ανάσχεση της κλιματικής αλλαγής.

Οι ΦτΦ συμμετείχαν με βασικό σύνθημα “Κλιματική Δικαιοσύνη Τώρα”/ CLIMATE JUSTICE NOW.

Το κείμενο της ομιλίας που ακολουθεί, εκφωνήθηκε στην εκδήλωση με θέμα:«Κλιματική Αλλαγή – Επιστημονικές Τεκμηριώσεις & Πολιτικές Προσαρμογής».Την εκδήλωση οργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Χαϊδαρίου “Γιώργος Καραϊσκάκης” την Κυριακή 16 Νοεμβρίου 2015 11:30π.μ. στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δήμου Χαϊδαρίου. Ομιλητές στην εκδήλωση ήταν ο Δρ Ευθύμιος Λέκκας, πρόεδρος του ΟΑΣΠ. Επίσης ο Αντώνης Μαυρόπουλος, μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΜΠ,  η Δρ Ελευθερία Σταμάτη, μέλος του Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, ο Κώστας Φωτεινάκης, πρόεδρος των Φίλων της Φύσης, και ο Βασίλης Τσίτσος, υπ. διδάκτορας ΕΜΠ.]

“Κινήματα Πολιτών και κλιματική αλλαγή”

του Κώστα Φωτεινάκη

Καλημέρα σας.

Κατ’ αρχάς, επιτρέψτε μου να συστηθώ, καθώς το σημερινό ακροατήριο προέρχεται από πολλές περιοχές της Αθήνας και ίσως αρκετοί από τους συνδημότες μου, αν και με γνωρίζουν κοινωνικά, δεν γνωρίζουν το σωματείο Ελληνικό Δίκτυο ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ, στο οποίο έχω την τιμή να είμαι πρόεδρος από το 2012.

Οι ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ αποτελούν έναν πανελλαδικό περιβαλλοντικό οργανισμό με νομική μορφή σωματείου. Ιδρύθηκε το 2008 με έδρα τη Βούλα και από το 2014 έχει ως έδρα το Χαϊδάρι. Το σωματείο είναι μέλος του διεθνούς δικτύου Naturefriends International, που ιδρύθηκε το 1895 στη Βιέννη. Πρόκειται για την παλαιότερη περιβαλλοντική οργάνωση στην Ευρώπη και τη δεύτερη παλαιότερη στον κόσμο, μετά το Sierra Club που ιδρύθηκε το 1892 στις ΗΠΑ.

Εισαγωγή στο θέμα

Ο πλήρης τίτλος της ομιλίας μου είναι «Κοινωνία των Πολιτών και Κλιματική Αλλαγή». Τονίζω την έννοια της Κοινωνίας των Πολιτών—όλων δηλαδή των μορφών συλλογικής κοινωνικής δράσης που δεν συνδέονται ούτε ελέγχονται από κρατικούς φορείς.
Θα πρόσθετα επίσης: ούτε εκπροσωπούν ούτε επηρεάζονται από επιχειρηματικά συμφέροντα. Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς τόσο λομπίστες όσο και κυβερνήσεις επηρεάζονται από ισχυρά εξορυκτικά συμφέροντα. Δεν το υπογραμμίζω μόνο εγώ· το επισημαίνουν και σημαντικές προσωπικότητες διεθνώς.

1. Τι είναι η κλιματική αλλαγή;

(Οι προηγούμενοι ομιλητές έχουν καλύψει εκτενώς το θέμα, οπότε θα είμαι σύντομος.)

Η κλιματική αλλαγή είναι αποτέλεσμα της υπερθέρμανσης του πλανήτη και σχετίζεται με μακροπρόθεσμες μεταβολές στη θερμοκρασία, τη στάθμη της θάλασσας και τον υετό — τον οποίο θυμίζω ότι ορίζουμε ως κάθε μορφή νερού που πέφτει από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια της Γης.

Το κλίμα της Γης έχει αλλάξει πολλές φορές τα τελευταία 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Όμως την τελευταία 150ετία, από τη βιομηχανική εποχή έως σήμερα, η αύξηση της θερμοκρασίας είναι ταχύτερη από κάθε άλλη εποχή της ανθρώπινης ιστορίας.

2. Αίτια της κλιματικής αλλαγής

Η κύρια αιτία είναι η καύση ορυκτών καυσίμων—πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου—που απελευθερώνουν αέρια του θερμοκηπίου. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης η αποψίλωση δασών και ορισμένες γεωργικές πρακτικές.

Το πρόβλημα είναι ότι τα αέρια αυτά παγιδεύουν θερμότητα: το γνωστό φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Σε αυτό το σημείο χρειάζεται μια ιδιαίτερη αναφορά:
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ—και στην πρώτη και στη δεύτερη θητεία του—έχει αρνηθεί την επιστημονική τεκμηρίωση της κλιματικής αλλαγής και έχει αποσύρει τη χώρα από ουσιαστικές διεθνείς διαδικασίες και μέτρα. Η πολιτική “drill baby drill” επηρεάζει όχι μόνο τις ΗΠΑ αλλά και την Ε.Ε., η οποία απομακρύνεται σταδιακά από την Πράσινη Συμφωνία.

Τελευταίο παράδειγμα: στις 13 Νοεμβρίου 2025 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε να αποδυναμώσει την υποχρέωση των μεγάλων επιχειρήσεων να καταρτίζουν σχέδια κλιματικής μετάβασης, όπως προβλέπει η Οδηγία για την Εταιρική Βιωσιμότητα.

3. Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

(Έχουν ήδη παρουσιαστεί, οπότε θα κάνω μόνο μερικές στοχευμένες αναφορές.)

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες λιώνουν τους πάγους, ανεβάζουν τη στάθμη της θάλασσας, προκαλούν πιο συχνά και έντονα ακραία φαινόμενα: καταιγίδες, ξηρασίες, καύσωνες, δασικές πυρκαγιές.

Στην Ελλάδα, ιδιαίτερα χρήσιμη είναι η ομιλία TEDx του Δρ. Κωνσταντίνου Λαγουβάρδου από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, όπου παρουσιάζει στοιχεία της τελευταίας τριακονταετίας:
«Χάθηκαν τα χιόνια που είναι κρίσιμος παράγοντας κλιματικής ισορροπίας για τη Βόρεια Ελλάδα. Καστοριά, Κοζάνη και Φλώρινα εμφανίζουν την ταχύτερη αύξηση θερμοκρασίας στη χώρα.»

Και ενώ η κλιματική αλλαγή είναι εδώ — ο ελέφαντας στο δωμάτιο, όπως συχνά λέμε — συνεχίζουμε τις άδειες (όχι εμείς αλλά η κυβέρνηση) για εξορύξεις υδρογονανθράκων.

Επιτρέψτε μου να αναφέρω ένα σημαντικό δημοσίευμα στο περιοδικό Physics News (12 Ιουνίου 2024) με τίτλο “Το αρχαίο ελληνικό ιερό νησί ΔΗΛΟΣ βυθίζεται σιγά σιγά στο Αιγαίο” 12 Ιουνίου 2024:

«Η Δήλος είναι καταδικασμένη να εξαφανιστεί σε περίπου 50 χρόνια», δήλωσε η Veronique Chankowski, επικεφαλής της Γαλλικής αρχαιολογικής σχολής της Αθήνας (EFA), η οποία ανασκάπτει τον χώρο τα τελευταία 150 χρόνια με άδεια του ελληνικού κράτους.

Σε διάστημα 10 ετών, η στάθμη της θάλασσας έχει ανέβει έως και 20 μέτρα (66 πόδια) σε ορισμένες περιοχές του νησιού, πρόσθεσε ο Chankowski.

Το βουβό δράμα του μικροσκοπικού νησιού του Αιγαίου δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο σε αντίθεση με τη φασαρία της γειτονικής Μυκόνου, που προσελκύει εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες ετησίως.

Οι χειρότερες δομικές ζημιές είναι ορατές σε μια περιοχή που κάποτε στέγαζε κτίρια εμπορίου και αποθήκευσης τον πρώτο και δεύτερο αιώνα π.Χ. και δεν είναι προσβάσιμη στους επισκέπτες.

Οι τοίχοι διαβρώνονται από το θαλασσινό νερό. “Το νερό μπαίνει στα καταστήματα το χειμώνα. Τρώει τη βάση των τοίχων”, σημείωσε ο Jean-Charles Moretti, διευθυντής της γαλλικής αποστολής στη Δήλο και ερευνητής στο γαλλικό κρατικό ινστιτούτο για την έρευνα της αρχαίας αρχιτεκτονικής (IRAA).”

Οι Διεθνείς Διασκέψεις – COP30

Από το 1992 και τη Διάσκεψη του Ρίο έως σήμερα, πραγματοποιούνται οι Διασκέψεις των Μερών (COP) του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή. Η φετινή, COP30, διεξάγεται, 10-21 Νοεμβρίου 2025, στο Μπελέμ της Βραζιλίας.

Και όμως:
– Οι ΗΠΑ απουσιάζουν.
– Πολλές αντιπροσωπίες ανεπτυγμένων χωρών είναι υποβαθμισμένες — ανάμεσά τους και η ελληνική.
– Αντίθετα, παρόντες είναι πάνω από 1.600 λομπίστες ορυκτών καυσίμων. Ένας στους 25 συμμετέχοντες!

Οι λομπίστες επιδιώκουν να επηρεάζουν κυβερνήσεις και θεσμούς ώστε να καθυστερούν ή να ακυρώνουν μέτρα για τη μείωση των εκπομπών.

Χαρακτηριστικά, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρρες δήλωσε στην Ολομέλεια (6 Νοεμβρίου 2025):

“Η σκληρή αλήθεια είναι ότι δεν έχουμε καταφέρει να διασφαλίσουμε ότι η θερμοκρασία θα παραμείνει κάτω από τους 1,5 βαθμούς.

Θα μπορούσε να ωθήσει τα οικοσυστήματα πέρα από μη αναστρέψιμα σημεία καμπής, να εκθέσει δισεκατομμύρια σε μη βιώσιμες συνθήκες και να ενισχύσει τις απειλές για την ειρήνη και την ασφάλεια.

Κάθε κλάσμα ενός βαθμού σημαίνει περισσότερη πείνα, εκτοπισμό και απώλεια – ειδικά για τους λιγότερο υπεύθυνους. Αυτή είναι ηθική αποτυχία – και θανάσιμη αμέλεια.

Τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να λαμβάνουν τεράστιες επιδοτήσεις – χρήματα των φορολογουμένων.

Πάρα πολλές εταιρείες αποκομίζουν κέρδη ρεκόρ από την κλιματική καταστροφή – με δισεκατομμύρια να δαπανώνται σε άσκηση πίεσης, εξαπάτηση του κοινού και παρεμπόδιση της προόδου. Πάρα πολλοί ηγέτες παραμένουν όμηροι αυτών των εδραιωμένων συμφερόντων.”

[Περισσότερα για το Γ.Γ. του ΟΗΕ διαβάστε “Κώστας Φωτεινάκης: “Το Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες και τα μάτια μας…”]

(αντι)ΣΥΝΟΔΟΣ κινημάτων.

Παράλληλα με την επίσημη σύνοδο, πραγματοποείται η (αντι) Σύνοδος Κορυφής των Λαών, στην οποία συμμετέχουν 1.100 οργανώσεις απ’ όλο τον κόσμο.

Στο δια ταύτα: Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών

Η Κοινωνία των Πολιτών έχει καθοριστικό ρόλο τόσο στην ανάσχεση όσο και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Οφείλει:

• Να στηρίζει τις κατευθύνσεις των Ηνωμένων Εθνών,

• να αναδεικνύει τις ευθύνες κυβερνήσεων και επιχειρήσεων,

• να υπερασπίζεται την κλιματική δικαιοσύνη, δηλαδή το δικαίωμα των λαών —ιδίως εκείνων που δεν ευθύνονται για την κλιματική κρίση— να ζουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια.

Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δεν είναι υπόθεση μόνο των επιστημόνων της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος, IPCC. Είναι υπόθεση όλων μας.

Οφείλουμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές έναν κόσμο, αν όχι καλύτερο, τουλάχιστον όχι χειρότερο από αυτόν που παραλάβαμε.

Σας ευχαριστώ.