150 ΜΚΟ – ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ: “Όχι πια νέα υδροηλεκτρική ενέργεια στην Ευρώπη” | No more new hydropower in Europe: a manifesto

Μετά την Παγκόσμια Ημέρα Μετανάστευσης Ψαριών (24 Οκτωβρίου 2020), περισσότερες από 150 ΜΚΟ ενώθηκαν για να καλέσουν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να τερματίσουν τη δημόσια χρηματοδότηση για νέα έργα υδροηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Η κατασκευή νέων υδροηλεκτρικών σταθμών δεν μπορεί να είναι συνεπής με τους στόχους της ευρωπαϊκής πράσινης συμφωνίας για τη βιοποικιλότητα, δεδομένης της μικρής συμβολής που θα επέφεραν οι νέες εγκαταστάσεις στη μετάβαση της ενέργειας σταθμισμένη έναντι των περιβαλλοντικών ζημιών που προκαλούν.

Κατεβάστε το πλήρες μανιφέστο και δείτε τη λίστα των υπογραφόντων εδώ  – Μεταξύ αυτών είναι και οι Naturefriends International μέλος των οποίων είναι και το Ελληνικό Δίκτυο ΦΙΛΟΙ της ΦΥΣΗΣ.


“Όχι πια νέα υδροηλεκτρική ενέργεια στην Ευρώπη” | No more new hydropower in Europe: a manifesto

Για δεκαετίες στην Ευρώπη κατασκευάζουμε υδροηλεκτρικά εργοστάσια κατά μήκος των ποταμών μας, καταστρέφοντας έναν από τους πιο πολύτιμους πόρους για όλη τη ζωή στη γη: ποτάμια και οικοσυστήματα γλυκού νερού,  Ήρθε η ώρα να θέσουμε τέρμα στην επέκταση της υδροηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη προτού εξαλείψουμε ολόκληρα τα οικοσυστήματα και όλες τις υπηρεσίες που παρέχουν στους ανθρώπους και τη φύση. Η νέα υδροηλεκτρική ενέργεια έχει αμελητέο όφελος κατά τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα στην ΕΕ και οι μη αναστρέψιμες επιπτώσεις της στη βιοποικιλότητα, τα τοπία και ακόμη και μερικές φορές η παροχή νερού δεν μπορεί πλέον να δικαιολογηθεί.

 

Η πράσινη υδροηλεκτρική ενέργεια είναι ένας μύθος 

Η υδροηλεκτρική ενέργεια επηρεάζει σοβαρά τα οικοσυστήματα γλυκού νερού, τα οποία ήδη απειλούνται. Μόνο το 40% των επιφανειακών υδάτων στην ΕΕ (ποτάμια, λίμνες, υγρότοποι, μεταβατικά και παράκτια ύδατα) βρίσκονται σε καλή οικολογική κατάσταση και πληθυσμοί μεταναστευτικών ειδών ψαριών γλυκού νερού έχουν πέσει κατά 93% στην Ευρώπη από το 1970.

Η οικοδόμηση υδροηλεκτρικών σταθμών στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των μικρών και μικρών σταθμών ποταμών, έχει αρνητικές συνέπειες στη ροή των ποταμών, στη μετανάστευση ψαριών, στην απώλεια ενδιαιτημάτων, στη μεταφορά ιζημάτων και στη διάβρωση, για να αναφέρει μόνο τις πιο άμεσες επιπτώσεις της και αντιμετωπίζει άμεσα στις δεσμεύσεις που εκφράστηκαν στην πρόταση της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα για την αποκατάσταση 25.000 χιλιομέτρων ποταμών ελεύθερης ροής.

Μια πρόσφατη μελέτη σχετικά με τις επιπτώσεις των φραγμάτων στη λεκάνη της Μεσογείου δείχνει ότι η υδροηλεκτρική ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων των μικρών έργων, είναι ο σημαντικότερος παράγοντας της πιθανής εξαφάνισης ειδών ψαριών. Η μελέτη αναφέρει ότι “σε περίπτωση που η υδροηλεκτρική επέκταση στην περιοχή προχωρήσει όπως είχε προγραμματιστεί, το 74% (186) από όλα (251) απειλούμενα είδη ψαριών γλυκού νερού θα επηρεαστούν αρνητικά, ενώ το 65% (163) θα μειωθεί λόγω μόνο μικρών έργων “.  Η κατασκευή υδροηλεκτρικής μονάδας σε ένα ποτάμι μοιάζει σχεδόν με ασφυξία, μερικές φορές μέχρι θανάτου. Δεν υπάρχει πράσινη υδροηλεκτρική ενέργεια.

 

Τα οφέλη της νέας υδροηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη είναι αμελητέα 

Η αναμενόμενη συμβολή της προγραμματισμένης υδροηλεκτρικής ενέργειας στην ενεργειακή μετάβαση είναι αμελητέα. Ακόμη και αν κατασκευάστηκαν και οι 5.500+ υδροηλεκτρικές μονάδες που σχεδιάστηκαν στην ΕΕ (εκτός από τις 19.000+ υφιστάμενες), το μερίδιο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ που παρέχεται από την υδροηλεκτρική ενέργεια θα κυμαινόταν από 10% σε 11,2-13,9%. Και αυτή η συνεισφορά θα γίνει ακόμη λιγότερο σημαντική καθώς προχωρούμε στην σχεδόν πλήρη ηλεκτροδότηση μέσω της αιολικής και της ηλιακής – άμεσα ή έμμεσα – τομέων όπως οι μεταφορές, η θέρμανση και η βιομηχανία.

Η υδροηλεκτρική χάνει επίσης το συγκριτικό οικονομικό της πλεονέκτημα, καθώς οι αυστηρότεροι κανονισμοί, η διαθεσιμότητα γης και η αυξανόμενη αναγνώριση των σοβαρών περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυξάνουν το εγκατεστημένο κόστος, ενώ το κόστος εναλλακτικών λύσεων όπως η ηλιακή, η αιολική και διάφορες μορφές αποθήκευσης ενέργειας μειώνεται γρήγορα. Το δυναμικό της υδροηλεκτρικής ενέργειας να συμβάλει στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής είναι επίσης περιορισμένο. Οι εκπομπές άνθρακα κύκλου ζωής είναι γενικά υποτιμημένες, καθώς οι εκπομπές από την κατασκευή εγκαταστάσεων και από τις εκπομπές μεθανίου συνήθως δεν λαμβάνονται υπόψη. Επιπλέον, η λειψυδρία θα μπορούσε να μειώσει τη συνολική παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, ενώ ο κατακερματισμός ποταμών που δημιουργείται από υδροηλεκτρικούς σταθμούς μειώνει την ικανότητα των ποταμών να μετριάσουν τις επιπτώσεις της ξηρασίας ή των πλημμυρών, με αρνητικές επιπτώσεις στην προσαρμογή του κλίματος.

 

Το μικρό δεν είναι όμορφο 

Το 91% των υπαρχόντων και προγραμματισμένων εγκαταστάσεων στην Ευρώπη είναι μικρές, πράγμα που σημαίνει ότι έχουν χωρητικότητα μικρότερη από 10 MW, αλλά έχουν και θα έχουν δραματικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Όπως σημειώνεται από την Περιφερειακή Στρατηγική για την Αειφόρο Υδροηλεκτρική Ενέργεια στα Δυτικά Βαλκάνια που ανέθεσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2018), η συμβολή μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών χωρητικότητας 10 MW ή λιγότερο στην παγκόσμια παραγωγή ενέργειας είναι «εξαιρετικά περιορισμένη» ενώ «οι επιπτώσεις τους το περιβάλλον είναι δυσανάλογα σοβαρό ».

Παρόλα αυτά, τα μικρά φυτά συνεχίζουν να ωφελούνται σημαντικά από τη δημόσια χρηματοδότηση. Το 2016-2017, τα κράτη μέλη της ΕΕ έδωσαν δημόσια υποστήριξη άνω των 4,2 δισεκατομμυρίων ευρώ σε έργα υδροηλεκτρικής ενέργειας, κυρίως με τη μορφή τιμολογίων και πριμοδοτήσεων, αλλά και μέσω πράσινων πιστοποιητικών και επιχορηγήσεων επενδύσεων, με την ευλογία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το 2018, το 70% της στήριξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα Δυτικά Βαλκάνια πήγε σε υδροηλεκτρική ενέργεια μικρής κλίμακας, η οποία παρήγαγε μόνο το 3,6% της συνολικής παροχής ηλεκτρικής ενέργειας.

 

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της φύσης πρέπει να συμβαδίζουν 

Οι κρίσεις για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα πρέπει να αντιμετωπιστούν από κοινού. Και με πολλούς τρόπους απαιτείται η ίδια δράση. Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τη διαφυγή κλιματική αλλαγή – κάτι που θα ήταν καταστροφικό για μεγάλο μέρος της ζωής στη Γη – χωρίς να προστατεύσουμε και να αποκαταστήσουμε τα φυσικά οικοσυστήματα. Ομοίως, δεν μπορούμε να έχουμε μια αειφόρο ενεργειακή μετάβαση που δεν έχει επίγνωση της φύσης. Η προστασία του κλίματος και της φύσης πρέπει να αντιμετωπιστεί ταυτόχρονα εάν θέλουμε να προσφέρουμε ένα βιώσιμο μέλλον στον πλανήτη μας και στις ανθρώπινες κοινωνίες.

Οι ποταμοί, ως κοινά αγαθά, πρέπει να αποτελούν τη βάση για την κοινωνική ανάπτυξη και τα οφέλη που παρέχουν πρέπει να μοιράζονται. Επομένως, δεν υπάρχει νόημα η κατασκευή και η λειτουργία μιας υδροηλεκτρικής μονάδας για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας σε μια κοινότητα εάν το ίδιο εργοστάσιο στερεί από αυτήν την κοινότητα την πηγή διαβίωσης και ευημερίας του: ένας υγιής ποταμός που παρέχει πόσιμο νερό, δροσίζει τις γειτονικές πόλεις και πόλεις και επιτρέπει άνθρωποι να ψαρεύουν και να κολυμπούν στα νερά του ή να περπατούν στις όχθες του.

 

Οι απαιτήσεις μας 

Καλούμε τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να σταματήσουν να υποστηρίζουν την κατασκευή νέων υδροηλεκτρικών σταθμών:
  • Η δημόσια χρηματοδότηση για νέα υδροηλεκτρική ενέργεια στην Ευρώπη πρέπει να σταματήσει. Λαμβάνοντας υπόψη τις δεσμεύσεις της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, οι δημόσιες επιδοτήσεις και τα δάνεια που είναι επιβλαβή για τη βιοποικιλότητα και την προστασία της φύσης είναι απαράδεκτα. Ειδικότερα, η υδροηλεκτρική – συμπεριλαμβανομένης της μικρής υδροηλεκτρικής ενέργειας – δεν θα πρέπει πλέον να είναι επιλέξιμη για κρατική ενίσχυση και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της ΕΕ δεν θα πρέπει πλέον να χρηματοδοτούν νέα έργα υδροηλεκτρικής ενέργειας με οποιονδήποτε τρόπο.
  • Η δημόσια χρηματοδότηση για την υδροηλεκτρική ενέργεια θα πρέπει να κατευθυνθεί προς την οικολογική ανακαίνιση υφιστάμενων εγκαταστάσεων. στην απομάκρυνση των παρωχημένων φραγμάτων · και στις επενδύσεις σε εναλλακτικές λύσεις χαμηλού κόστους, χαμηλού άνθρακα, χαμηλού αντίκτυπου, όπως ηλιακή και αιολική ενέργεια, σε συνδυασμό με την ενεργειακή απόδοση, την απόκριση από πλευράς ζήτησης και τις πολλές μορφές αποθήκευσης ενέργειας. Πρέπει να ενισχυθεί η διαφάνεια όσον αφορά την έγκριση έργου και τις επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένων των έργων που χρηματοδοτούνται από χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές.

[Ελεύθερη μετάφραση μέσω Google]